Pszczyna

1
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | F1 | F2 | M1

Powyższa numeracja przyjęta przez autorów dla potrzeb strony

Lokalizacja GPS - zobacz tutaj
Schrony drewniano-ziemne - zobacz tutaj


POZYCJA PSZCZYNA - ZARYS HISTORII


mapa pozycji Pszczyna
W świetle nowych badań i dostępnych informacji poniższy tekst wymaga uzupełnień i poprawek.

       Jednym z bardziej ufortyfikowanych terenów w pasie działań Grupy Operacyjnej "Bielsko", była pozycja Pszczyna. Według planu wojny z Niemcami [Plan "Zachód"], Pszczyna miała być miejscem ostatecznej obrony, określonym w rozkazie marszałka Rydza-Śmigłego. Odcinek ten - o długości 18 km - powierzono 6 Dywizji Piechoty pod dowództwem gen. bryg. B. Monda, która wchodziła w skład GO "Bielsko" [wraz z 21 DPG].
       Przebieg pozycji obronnej przedstawiał się następująco: od rzeki Gostynki - poprzez Las Kobiórski - na południe do Kobióru, następnie wzdłuż torów, przez tereny leśne do Piasku. Stąd polami - omijając łukiem Pszczynę od zachodu - biegła na jej przedpola, a następnie w kierunku na Starą Wieś i dalej na południe w stronę rzeki Wisły.
       Przed pozycję główną, wysunięta została pozycja przesłaniająca na linii Branica - Brzeźce - Wisła Wielka [około 8 km na zachód od Pszczyny]. W razie planowanego uderzenia przeciwnika w kierunku na Pszczynę, miała ona umożliwić osiągnięcie pełnej gotowości bojowej i zajęcie pozycji głównej przez siły 6 DP, której garnizony znajdowały się poza terenem walki.

       Przygotowania do organizacji obrony zapoczątkowano już w kwietniu 1939r., przeprowadzając rozpoznanie i studia terenowe. Dowództwo armii, przydzieliło na ten odcinek środki na wykonanie 59 obiektów. W połowie miesiąca do Piasku przybył 6 batalion saperów, rozpoczynając prace przygotowawcze w Lasach Pszczyńskich. Na początku maja dołączył do nich batalion roboczy, który odpowiadał także za prace przy budowie tam na Gostynce. W tym samym czasie do Strumienia, na dwumiesięczną praktykę skierowany został batalion manewrowy szkoły podchorążych 6 DP. Poza szkoleniem, oddział wykonał okopy na pozycji wysuniętej w rejonie Zarzecza i Wisły Wielkiej. Od lipca ze względu na duże zagrożenie wybuchem wojny, organizowanie obrony odbywało się już w sposób jawny. W rejon Pszczyny skierowano oddział roboczy 6 DP - Oddział Wydzielony "Ignacy" pod dowództwem płka Ignacego Misiąga. Jednostka ta odpowiadała za budowę schronów żelbetowych na pozycji głównej oraz za wykańczanie pozycji wysuniętej.

        Z planowanej początkowo ilości 59 schronów, do osłony pozycji postanowiono wybudować 32 sztuki [wg relacji A. Bukki] - 28 stanowisk na 1 ckm oraz 4 na 2 ckm. Liczbę tę zmniejszono później do 24, nakazując w zamian ufortyfikowanie Rybnika i Żor. Doprowadziło to, do całkowitego rozproszenia wysiłku fortyfikacyjnego i osłabienia pozycji obronnej pod Pszczyną. Plan zakładał budowę obiektów od północy - czyli skraju Lasów Pszczyńskich - w kierunku południowym.
       W okresie 26-29 sierpnia, skrócono odcinek obrony o 7 km Lasów Kobiórskich, przekazując go do GO "Śląsk". Na terenie tym, wybudowano 12-20 schronów drewnianych [zgodnych z wymogami Instrukcji Saperskiej] oraz pełnoprofilowe okopy i zasieki.
       Do wybuchu wojny, pełny program budowy umocnień polowych nie został zrealizowany. Zdołano wykonanać następujące umocnienia i fortyfikacje:

Pozycja przesłaniania
- odcinek Branica - pojedynczy okop, płot kolczasty, przygotowano do wysadzenia most na kanale Branickim;
- odcinek Brzeźce - pełnoprofilowe okopy z rowami łączącymi, schrony drewniano-ziemne [tzw. blokhauzy], poczwórny płot kolczasty, przystosowano most do zaminowania, na przedpolu przygotowano do wykorzystania zawały z drzew;
- odcinek Wisła Wielka - rów strzelecki, pojedynczy płot kolczasty, w szosie wykonano rów przeciwpancerny.

Pozycja główna
- pododcinek Czarków - od Lasów Pszczyńskich, w kierunku szkoły rolniczej w Starej Wsi - najsilniejszy odcinek obrony. Składało się na niego: 8 schronów, rowy strzeleckie, betonowe przeszkody przeciwpancerne - na drodze z Czarkowa; przed pozycją podwójny rząd zasieków, zapory minowe, przeszkody przeciwpancerne - grobla i nasyp kolejowy, za pozycją przewidziany był zalew w oparciu o istniejącą groblę; - pododcinek Stara Wieś - biegł od szkoły rolniczej, następnie łagodnym łukiem dochodził do rzeki Młynówki, za parkiem "Dzika Promenada" [przy folwarku Sznelowiec].
Najsilniejszym elementem obrony, był odcinek w "Dzikiej Promenadzie": okopy strzeleckie, schrony drewniano-ziemne, stanowiska ckm, oraz przeszkody ppanc. [koryta rzeki Pszczynki]


okopy w parku "Dzika Promenada"

okopy w parku "Dzika Promenada"

       Pozostałą część stanowiło: 6 gotowych schronów i 2 rozpoczęte [płyty fundamentowe], płytkie okopy, pojedyncze zasieki i betonowe stanowiska ckm, przed pozycją wykonano zapory ppanc. z pali drewnianych i położono zapory minowe;
- pododcinek Sznelowiec-Goczałkowice - przebiegał od rzeki Młynówki, przy folwarku Sznelowiec, aż do Wisły Wielkiej. Ten pododcinek nie miał charakteru ciągłego, składał się z dwóch punktów oporu na skrzydłach. Było to najsłabiej przygotowane miejsce do obrony - płytkie okopy, brak zasieków i żelbetowych schronów.
W Brudkowym Lesie, wytyczono miejsce pod budowę schronu oraz zwieziono materiały do jego wykonania [nie zdołano jednak wznieść obiektu].

       1 września, na pozycji przesłaniającej, walki trwały od godz. 9, z przewagą strony polskiej. O godz. 21, płk Misiąg osobiście wydał rozkaz odwrotu na pozycję główną. Atak Niemców na południowe skrzydło tej pozycji [2 września] przełamał polską obronę, doprowadzając do kryzysu w korytarzu pszczyńskim. Wskutek decyzji polskiego dowództwa i przeważającej siły niemieckich wojsk (5 Dywizja Pancerna), nastąpił odwrót ocalałych polskich jednostek za Wisłę.
       W trakcie walk na pozycji głównej, 2 września, po godz. 11, niemiecki 14 Pułk Strzelców podszedł pod pozycję główną w rejonie Starej Wsi, wykonujšc natarcie wiążące na odcinek na południe od drogi na Żory. Zaminowanie pola oraz zapory przeciwczołgowe, wykonane z pali drewnianych, nie sprzyjały natarciu czołgów nieprzyjaciela. Piechota niemiecka została skutecznie ostrzelana ogniem polskich ckm-ów z pszczyńskich schronów. Dopiero wieczorem 14 Pułk Strzelców obeszedł polskie linie obronne od południa. Obrona została przełamana, m.in. czego następstwem było wycofanie się sił Armii "Kraków" [w nocy z 2 na 3 września] ze śląskich pozycji.


POZYCJA PSZCZYNA - OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PSZCZYŃSKICH SCHRONÓW

       Do dzisiaj pod Pszczyną, zachowało się 14 ukończonych schronów bojowych. Wiadomo także o dwóch fundamentach - jeden znajduje się pod ziemią, natomiast drugi jest obecnie widoczny. Istnieją rozbieżności co do tego, czy w obiekcie nr 15, wykonano tylko fundament, czy także ściany schronu. Jedna z wersji mówi o wysadzeniu go przez Niemców, druga o rozebraniu drewnianego szalunku przez okolicznych mieszkańców, czego skutkiem byłoby "rozpłynięcie" się ścian. Jednak najbardziej prawdopodobna wydaje się teoria o ukończeniu prac przez budowniczych, na etapie wylania fundamentu, o czym świadczą widoczne pozostałości, a także leżąca w tym miejscu bryła betonu bez elementów zbrojeniowych.

       Żelbetowe schrony bojowe typu polowego zbudowane zostały zgodnie z wytycznymi zawartymi w Instrukcji Saperskiej. Są to obiekty jednokondygnacyjne i jednoizbowe, z jedną strzelnica dla ckm. Izba bojowa o powierzchni 3,4 m mieściła 3-osobową załogę schronu. Obiekt wyposażony był w ckm wz. 30 Browning oraz skrzynki na amunicję, nie zainstalowano pieca grzewczego. Ckm ustawiany był na drewnianym stole, umocowanym do podłogi. Schrony nie posiadają strzelnic obrony wejścia [jak przewidywała Instrukcja Saperska].
       Schron nr 1 został wbudowany w dom mieszkalny [między rokiem 1989 a 1991]. Obiekty 9 i 13, usytuowane są na prywatnych posesjach - dostęp do nich jest utrudniony. Pozostałe schrony znajdują się na otwartym terenie i dotarcie do nich nie sprawia większych problemów.
       Na pododcinku Czarków zobaczyć można nieukończoną groblę zalewu na Dokawie [wbudowaną obecnie w wał stawu] oraz dwa odcinki okopów w lasach [po około 30 m]. Na pododcinku Stara Wieś widoczny jest 400 m odcinek okopów z zachowanym stanowiskiem armaty ppanc. oraz czata strzegąca zalewu w parku "Dzika Promenada". Na trzecim pododcinku - Sznelowiec - Goczałkowice - zachował się tylko 100 m odcinek okopów w lesie Polniok i 500 m w lesie Remiza. Na odcinku Brzeźce, widoczny jest do dziś zarys okopów w Lesie Pazurowickim, ze śladami po dwustrzelnicowym blokhauzie.

       Na pozycji pszczyńskiej obok schronów żelbetowych wykonano także obiekty o konstrukcji drewniano-ziemnej - więcej.




1
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | F1 | F2 | M1